Kim jest dłużnik i gdzie go zgłosić? Jak sprawdzić zadłużenie i odzyskać?

Kim jest dłużnik?

Dłużnik to osoba lub firma, która jest zobowiązana do spełnienia niepieniężnego lub pieniężnego świadczenia wobec wierzyciela. Świadczenie pieniężne może dotyczyć np. opłacenia czynszu za mieszkanie, uregulowania rachunków za media czy spłaty zakupów z odroczoną płatnością. Jak podają statystyki KRD (Krajowego Rejestru Długów), najczęstsze nieuregulowane zobowiązania finansowe dotyczą również rat kredytów lub pożyczek, abonamentów za internet i telefon czy innych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego².

Wierzyciel a dłużnik – kim są i czym się różnią?

Wierzyciel to osoba fizyczna lub osoba prawna, która ma prawo do dochodzenia niepieniężnego lub pieniężnego świadczenia od dłużnika zobowiązanego do spełnienia tego świadczenia. Z perspektywy instytucji pożyczkowej (wierzyciela) zaciągnięta pożyczka stanowi wierzytelność, czyli prawo do żądania spełnienia określonego świadczenia, natomiast z punktu widzenia konsumenta (dłużnika) – dług.

Podsumowując – wierzyciel ma roszczenie wobec dłużnika, a dłużnik – zobowiązanie do spłaty. Pamiętaj, że te strony występują zawsze razem w stosunku zobowiązaniowym, w którym dłużnik ma obowiązek do zrealizowania, a wierzyciel – prawo do egzekwowania tego obowiązku.

Jak wierzyciel może odzyskać pieniądze od dłużnika?

Wierzyciel ma prawo dochodzić zwrotu należności, np. pożyczonej kwoty włącznie z odsetkami oraz innymi ewentualnymi opłatami, z całego majątku dłużnika, w tym z bieżącego wynagrodzenia za pracę. Jeżeli wierzytelność była zabezpieczona określonym mieniem, np. pojazdem, wierzyciel może mieć prawo do jego przejęcia. Więcej o różnych rodzajach zabezpieczeń możesz przeczytać w poradniku omawiającym pożyczki z zastawem. Pamiętaj, że pożyczki udzielane przez lombard są objęte m.in. ustawą o konsumenckiej pożyczce lombardowej.

Pierwsze kroki wierzyciela na drodze do odzyskania należności mogą stanowić tzw. miękką windykację, czyli przypomnienia e-mailowe, SMS-owe oraz telefoniczne o konieczności uregulowania zadłużenia. Na tym etapie można podjąć negocjacje, a nawet zawrzeć ugodę. Jeśli polubowne próby kontaktu z dłużnikiem są nieowocne, wierzyciel może wysłać wezwanie do zapłaty, które jest konieczne, aby poinformować drugą stronę o zamiarze dodania wpisu do tzw. rejestru dłużników. Kolejne etapy wymagają wysłania przedsądowego i ostatecznego przedsądowego wezwania do zapłaty, a następnie – złożenia pozwu. Wierzyciel posiadający prawomocne orzeczenie sądu wkracza na drogę postępowania egzekucyjnego, na której otrzyma wsparcie komornika.

Polecamy poradnik: Kiedy następuje przedawnienie roszczenia wynikającego z umowy pożyczki?

Rodzaje dłużników w prawie

Chociaż firmy windykacyjne opisują różne rodzaje dłużników, np. ze względu na wspólne cechy w portrecie psychologicznym³, to z perspektywy wierzyciela najistotniejsze jest rozróżnienie ze względu na odpowiedzialność za zadłużenie. Dłużnik osobisty odpowiada całym swoim obecnym i przyszłym majątkiem, natomiast dłużnik rzeczowy – tylko ściśle określonym składnikiem majątku, np. nieruchomością stanowiącą zabezpieczenie na podstawie wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Warto też wspomnieć o dłużniku wekslowym, czyli osobie, która zobowiązała się do wykonania postanowień określonych na wekslu w razie braku spłaty zobowiązania. Jak podaje BIG InfoMonitor, dłużnikiem wekslowym jest najczęściej wystawca weksla, ale może nim być także poręczyciel pożyczki⁴.

Co zrobić, gdy dłużnik jest niewypłacalny?

Omówiliśmy pokrótce prawa wierzyciela, który może rozpocząć miękką windykację od prób polubownego porozumienia się z dłużnikiem, a ostatecznie – wkroczyć na drogę sądową, aby otrzymać prawomocne orzeczenie i rozpocząć postępowanie egzekucyjne ze wsparciem komornika. Co zrobić, kiedy dłużnik okaże się niewypłacalny?

Po pierwsze – warto rozważyć sprzedaż wierzytelności firmie windykacyjnej. To dokonanie cesji na podmiot, który wypłaca klientowi gotówkę, a następnie zajmuje się dochodzeniem należności od dłużnika. Po drugie – dłużnik powinien się zastanowić nad upadłością konsumencką. W ramach tego procesu syndyk sprzedaje majątek dłużnika, aby spłacić wierzycieli. Co ważne, ogłoszenie upadłości powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Niestety – dla wierzycieli – niektóre długi mogą zostać umorzone, aczkolwiek nie podlegają temu np. alimenty przyznane po sprawie rozwodowej.

Jak sprawdzić rejestr dłużników? Darmowe i płatne metody

„Rejestr dłużników” czy „lista dłużników” to potoczne nazewnictwo baz, które przechowują informacje o zobowiązaniach finansowych konsumentów i przedsiębiorców. Chociaż wspomniane określenie zdecydowanie budzi negatywne skojarzenia, to takie wykazy gromadzą zarówno informacje negatywne (dotyczące opóźnień w spłatach i niespłaconych zobowiązań), jak i pozytywne (dotyczące terminowo spłacanych zobowiązań).

Co do zasady, konsumenci i przedsiębiorcy mogą odpłatnie sprawdzać, czy wybrane firmy mają zadłużenia według biur informacji gospodarczej, ale tylko uprawnione podmioty mają dostęp do pojedynczych profili konsumentów. Nie istnieje ujednolicony i ogólnodostępny rejestr dłużników w Polsce, który pozwalałby na swobodne filtrowanie osób zadłużonych po imieniu i nazwisku.

Szczegóły na temat weryfikacji rejestrów znajdziesz w poradniku: Lista dłużników – czy można sprawdzić imiona i nazwiska? Omówiliśmy w nim podstawowe zasady wyszukiwania dłużników w BIK-u (Biurze Informacji Kredytowej), biurach informacji gospodarczej oraz na giełdach wierzytelności.

Jak sprawdzić, czy jestem dłużnikiem?

Przepisy umożliwiają konsumentowi bezpłatne odczytanie informacji o ewentualnych zadłużeniach w BIK-u oraz biurach informacji gospodarczej 1 raz na 6 miesięcy. Jeżeli chcesz częściej weryfikować swoją historię kredytową, rozważ wykupienie odpłatnych usług, np. Raportów BIK ze scoringiem kredytowym, które pozwalają nawet na nielimitowane sprawdzanie własnego profilu w ciągu roku. Pamiętaj, że warto zweryfikować poprawność informacji pozytywnych i negatywnych np. przed złożeniem wniosku o pożyczkę. Jak podkreśla BIK, osoby, które odkryją, że instytucja finansowa przekazała niepoprawne dane o zobowiązaniu finansowym do rejestru, muszą złożyć wniosek o korektę u pożyczkodawcy⁵.

Przeczytaj także: Jak sprawdzić, czy ktoś wziął na mnie kredyt lub pożyczkę?

Jak i gdzie zgłosić dłużnika?

Zgodnie z art. 14 i 15 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych możesz zgłosić dłużnika do rejestru, o ile zostały spełnione wszystkie następujące warunki:

• zobowiązanie powstało wskutek stosunku prawnego, np. umowy o pożyczkę,
• przeterminowane zadłużenie wynosi co najmniej 200 zł (500 zł w przypadku dłużników niebędących konsumentami) i jest wymagalne od minimum 30 dni,
• minął co najmniej miesiąc od doręczenia do rąk własnych dłużnika lub wysłania mu listem poleconym wezwania do zapłaty, które poinformowało odbiorcę o zamiarze zgłoszenia danych do rejestru dłużników,
• nie minęło 6 lat od dnia wymagalności zobowiązania bądź stwierdzenia roszczenia przez sąd⁶.

Instrukcje dopisywania dłużnika do rejestrów znajdziesz na stronach poszczególnych biur informacji gospodarczej, np. KRD.

Uwaga na pożyczki dla zadłużonych!

Pożyczki dla zadłużonych wydają się atrakcyjnymi ofertami dla osób, które mają trudności z terminowym spłacaniem zobowiązań finansowych, a nawet zaczynają unikać kontaktu z wierzycielami. Nierzetelne podmioty z tzw. szarej strefy zdają sobie sprawę, że osoby zadłużone działają pod wpływem silnych emocji. Przyciągają uwagę klientów, obiecując im np. pominięcie oceny zdolności kredytowej, historii kredytowej czy dochodów. To oznacza, że pożyczki bez BIK i KRD narażają konsumentów na nadmierne zadłużanie się, które może doprowadzić nawet do ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Pamiętaj, że tak nigdy nie postąpi rzetelna instytucja finansowa, np. Provident, która udziela pożyczek wyłącznie osobom z pozytywną oceną zdolności kredytowej.

Zobacz również: Kto może pomóc w spłacie chwilówki?

Gdzie szukać bezpłatnego wsparcia jako dłużnik?

Jeśli jako konsument albo przedsiębiorca masz trudności z terminowym spłacaniem zobowiązań finansowych, nie próbuj uzyskać kolejnych kredytów lub pożyczek na spłatę zaległych rat. Unikaj podmiotów z tzw. szarej strefy, które nie przestrzegają regulacji prawnych, narażając klientów indywidualnych i biznesowych na dodatkowe ryzyko w postaci spirali zadłużenia oraz horrendalne koszty. W pierwszej kolejności postaraj się o wypracowanie polubownego rozwiązania z wierzycielem.

Pamiętaj, że masz prawo do porady obywatelskiej oraz nieodpłatnej pomocy prawnej w niemal 1,5 tys. punktów w całej Polsce. Specjalna strona Ministerstwa Sprawiedliwości pozwala na wyszukanie najbliższych lokalizacji doradców i umówienie się na spotkanie, podczas którego możesz omówić m.in. rozłożenie zadłużenia na raty.

Najważniejsze informacje dla wierzycieli

Dłużnik to osoba, która jest zobowiązana do spełnienia określonego świadczenia wobec wierzyciela. Jeśli świadczeniem jest pożyczka długoterminowa, to dłużnikiem jest pożyczkobiorca, a wierzycielem – instytucja pożyczkowa, która zgodnie z umową ma prawo wymagać terminowych spłat rat zobowiązania finansowego. Wierzyciel ma prawo dochodzić zapłaty w ramach porozumienia lub wkroczyć na drogę sądową.

Niestety, niektóre zadłużenia powstają w wyniku np. współpracy z kontrahentem, który nie został solidnie zweryfikowany przed podpisaniem umowy. Z tego względu warto wiedzieć, jak sprawdzić dłużnika – za darmo i odpłatnie – oraz gdzie zgłosić przeterminowane zobowiązanie. Informacja negatywna o zadłużeniu wobec Ciebie może ustrzec inne osoby przed zawieraniem jakichkolwiek umów z danym dłużnikiem.